Bha a’ chiad cheist a dh’ fhaighnich mi gu math follaiseach: carson a thagh iad Gàidhlig? An robh ùidh sam bith aca anns a’ chànan mus tàinig iad an-seo? Thuirt Ina nach robh fios sam bith aice air Gàidhlig mus tàinig i gu Alba, ach tha ùidh mhòr aice ann an cànain san fharsaingeachd agus nuair a thagh i an cursa ‘Celtic Studies’ , bha i toilichte gun robh Gàidhlig na pàirt dheth. Tha Yannick, air an làmh eile, air beagan Gàidhlig na h-Èireann a dhèanamh na bu thràithe. Tha e cuideachd a’ cluich a’ chlàrsach agus mar sin tha e eòlach air ceòl Gàidhlig traidiseanta  agus thuirt e gum biodh e math a bhith eòlach air a’chultar bhon a thàinig an ceòl a tha e a’ cluich agus na bheachd-sa, ’s ann a bhith ag ionnsachadh an cànan an dòigh as fheàrr airson cultar sam bith a thuigsinn.

An coimeas ri cànain eile a tha iad air a bhith ag ionnsachadh, tha an dithis aca den bheachd gu bheil Gàidhlig gu math doirbh. Ach, mar a tha Yannick ag ràdh, chan eil seo air sgàth ’s gu bheil an gràmar uabhasach doirbh – chan eil e cho doirbh idir – ach air sgàth ’s gum bu chòir sealladh sònraichte air an t-saoghal a bhith agad airson an cànan a thuigsinn gu ceart. Sin rudeigin a tha mi fhìn ag aontachadh leis, agus tha mi cuideachd a’ smaointinn gu bheil Gàidhlig a’ nochdadh mar cànan ‘doirbh’ dha mòran dhaoine dìreach air sgàth ’s gur e cànan beag a tha ann nach eil ri chluinntinn gu tric. Co-dhiù, tha e air a bhith a’ còrdadh gu mòr ri Ina agus Yannick a bhith ag ionnsachadh Gàidhlig agus tha an dithis aca toilichte gun do rinn iad an taghadh seo.

Tha an dithis aca cuideachd ag ainmeachadh gur toil leotha Roinn na Ceiltis is na Gàidhlig agus dè cho beag ’s a tha e. Mar thoradh air sin, tha faireachdainn càirdeil ann nach eil ri fhaighinn ann an roinnean aig an Oilthigh a tha nas motha agus mar sin tha e gu math furasta a bhith a’ bruidhinn ris an luchd-obrach. Air sgàth ’s gu bheil mòran thachartasan anns an roinn taobh a-muigh na clasaichean tha cuideachd tòrr cothroman ann a bhith a’ coinneachadh ri oileanaich bho chlasaichean eile agus a bhith a’ gabhail pàirt, mar a tha Yannick ag ràdh, ‘anns a’ bheatha sòisealta Gàidhealach’. Tha seo gu cinnteach air buaidh a thoirt air dè cho mòr ’s a tha Gàidhlig a’ còrdadh riutha. Sin rudeigin as urrainn dhomh aontachadh leis gu mòr – tha Roinn na Ceiltis, na tachartasan a tha air bhith ann agus na daoine a tha mi air coinneachadh ris gu ìre mhòr air buaidh a thoirt air mo thaghadh a bhith a’ cumail orm ri Gàidhlig a dhèanamh airson ceithir bliadhna!

Co-cheangailte ri sin, tha Ina agus Yannick cuideachd ag ràdh gu bheil na tìdsearan sa roinn air a bhith glè chuideachail dhaibh mar oileanaich eadar-nàiseanta, agus tha iad cuideachd den bheachd gu bheil na h-oileanaich a tha fileanta ann an Gàidhlig air a bhith gu math taiceil agus toilichte gu bheil iad ga h-ionnsachadh, ged a tha e air beagan iongnadh a chur air fheadhainn aca.

Dh’fhaighnich mi cuideachd dè am beachd a tha aig na teaghlaichean aca gu bheil iad ag ionnsachadh Gàidhlig. Thuirt an dithis aca gu bheil an teaghlaichean uaireannan a’ ceasnachadh dè bhios iad a’ dèanamh leis a’ Ghàidhlig san àm ri teachd, ach airson a’ mhòr-chuid den ùine, tha iad – mar a tha Ina ag ràdh – toilichte gu bheil cothrom aca rudeigin a dhèanamh anns a bheil ùidh aca agus a tha a’còrdadh riutha.

Tha Ina agus Yannick a’ smaointinn gum bi iad a’ cumail orra ri Gàidhlig ionnsachadh aig an oilthigh, ged a tha e an urra ri clàr-ama nan cuspairean eile a tha iad a’ dèanamh. Tha iad an dòchas gum bi iad a’ cleachdadh a’ chànan as dèidh an Oilthigh cuideachd agus tha an dithis aca den bheachd gum bu chòir do bharrachd Gàidhlig a bhith air a cleachdadh ann an Alba.

–Edit

Mar sin, tha mi air beagan smaoineachaidh a dhèanamh air an ùine a chuir mi seachad an seo ann an Glaschu agus bha mi airson beagan innse mu dheidhinn nam beachdan a tha agam air a bhith a’ fuireach ann an Glaschu agus ann an Alba mar oileanach eadar-nàiseanta.

Nuair a ràinig mi Glaschu anns an t-Sultain 2009, cha robh mi riamh air a bhith ann an Alba agus cha robh mi eòlach air duine sam bith san dùthaich idir. Ghabh mi ùidh ann an Alba agus a’ Ghàidhlig bho cheòl ris an robh mi ag èisteachd nuair a bha mi fhathast a’ fuireach anns an Fhionlainn agus mar thoireadh air sin, bha dealbh beagan romansaich agam air an dùthaich. Nuair a smaoinich mi air Alba, b’ e beanntan agus lochan a bha a’ tighinn do m’ inntinn agus ged a bha fios agam gum b’ e baile mòr a bha ann an Glaschu, feumaidh mi ràdh gu robh meud a’ bhaile a’ cur iongnadh orm aig an toiseach. ‘S ann à baile beag a tha mi fhìn agus cha robh mi air mòran ùine a chur seachad ann am bailtean mòra idir. Ged a tha mi cleachdte ris a bhith a’ fuireach ann am baile mòr a-nis, tha mi ag ionndrainn rudan co-ceangailte ris a bhith a’ fuireach ann am baile beag bho àm gu àm: a bhith faisg air an nàdar agus a bhith eòlach air a’ mhòr-chuid de dhaoine… Sin aon de na h-adhbharan carson a tha mi air a dhol dhachaigh dà no trì uairean a h-uile bliadhna – tha mi feumach air beagan ciùineas agus adhar glan uaireannan. Ach, gu dearbh, ‘s e rud math a tha ann a bhith a’ fuireach ann am baile mòr far nach eil thu eòlach air mòran dhaoine cuideachd. Anns a’ bhaile far an do thogadh thu chan eil e gu diofar ma tha ùine mhòr air a dhol seachad – bidh cuimhne aig a h-uile duine ort bhon sgoil agus an seòrsa pearsa a bha annad an sin. Ach ann an àite far nach robh duine sam bith eòlach ort roimhe, tha cothrom agad seòrsa ‘pearsantachd ùr’ a chruthachadh agus tha mi cinnteach gu bheil mòran dhaoine eile a tha air a dhol a-null thairis ag aontachadh rium gur e buannachd mhòr a tha ann an sin.

Ged nach robh mi air a bhith ann an Alba riamh roimhe, bha mi air cluinntinn bho dhaoine eile nach bu chòir dhomh dragh a ghabhail mu dheidhinn sin idir – bha daoine ag ràdh gur e dùthaich gle chàirdeil a tha ann an Alba agus gum biodh e furasta a bhith a’ dèanamh charaidean. Ann an dòigh, tha sin fìor. Mhothaich mi dìreach aig an toiseach gu bheil daoine an seo gu mòr nas modhaile na tha iad anns an Fhionlainn, gu h-àraidh ann am bùithtean, taighean-bìdhe agus àitichean mar sin. Tha sin a’ còrdadh rium gu mòr agus bhiodh e math nam bheachd-sa nam b’ urrainn do dhaoine anns an Fhionlainn beagan ionnsachadh bho na h-Albannaich a thaobh seo. Nuair a thèid mi dhachaigh, tha e uaireannan a’ cur iongnadh orm dè cho mì-mhodhail as urrainn do dhaoine às an Fhionlainn a bhith (agus tha e a’ cur beagan eagal orm dè bhios daoine a tha air turas ann bho thall-thairis a’ smaoineachadh air na daoine às an Fhionlainn…).

Tha an cudthrom air a bhith modhail agus càirdeil follaiseach anns an dòigh sa bhios daoine a’ bruidhinn ri chèile an seo cuideachd. Tha daoine an seo glè mhath air ‘small talk’, agus tha sin eadar-dhealaichte an coimeas ri Fionlainn. Anns an Fhionlainn tha daoine san fharsaingeachd nas sàmhaiche na tha iad an seo ach nuair a tha sinn a’ bruidhinn, chanainn gu bheil sinn nas follaisiche a thaobh dè tha sinn ag ràdh – bidh sinn gu tric ag ràdh dìreach na tha sinn a’ faireachdainn! ‘S ann ann an suidheachaidhean mar sin a tha mi a’ mothachadh gu bheil a’ bhuaidh orm bhon chultar far an do thogadh mi gu math làidir. Tha mi cinnteach gu bheil mi fhìn air a bhith a’ nochdadh mar caran mì-mhodhail uaireannan, ged nach b’ e sin a bha mo mhiann – chan eil mi dìreach cho eòlach air na ‘riaghailtean’ a thaobh còmhradh agus modhalachd a tha e coltach gun robh na daoine an seo ag ionnsachadh nuair a bha iad òg. Agus ged as toil leam an dòigh anns a bhios daoine an seo càirdeil, tha seo cuideachd a’ cur beagan dragh orm – uaireannan, tha mi ag iarraidh gum biodh daoine nas follaisiche a thaobh na tha iad a’ ciallachadh! Chanainn gur e seo aon de na diofaran as motha eadar daoine à Alba agus às an Fhionlainn. Ann am faclan eile, tha daoine an seo san fharsaingeachd nas càirdeile na tha iad anns an Fhionnlainn nam bheachd-sa, ach uaireannan chanainn nach ann aig ìre cho domhainn a tha an càirdeas seo – tha daoine dìreach air ionnsachadh gum bu chòir dhaibh a bhith modhail. A thaobh a bhith a’ dèanamh caraidean ceart, cha chanainn gu bheil e nas fhasa neo nas doirbhe ann an Alba na tha e anns an Fhionlainn neo dùthaich sam bith eile.

Seo rudeigin a tha mi air mothachadh a thaobh a bhith nam neach-ionnsachaidh Gàidhlig cuideachd. Tha a h-uile duine aig a bheil Gàidhlig ris an do choinnich mi, air a bhith càirdeil dhomh, ach uaireannan tha mi a’ faireachdainn gu bheil e beagan doirbh a bhith ‘a’ faighinn a-steach’ dhan saoghal Gàidhlig mar dhuine bho thaobh a-muigh. Tha e coltach, uaireannan, mar nach eil thu cho ‘inntinneach’ mur eil thu às a’ Ghàidhealtachd neo fiù’s à Alba. Ach chan eil mi a’smaoineachadh gu bheil an ‘saoghal Gàidhlig’ cho eadar-dhealaichte bho choimhearsnachdan beaga eile anns an dòigh sin – ‘s dòcha gum biodh daoine a thigeadh bho àitichean eile dhan bhaile far an do thogadh mi fhìn a’ faireachdainn anns an aon dhòigh.

Ach, ged nach eil e air a bhith cho furasta fad na tìde agus ged a tha eadar-dhealachaidhean cultarail ann a tha uaireannan nas motha na bha mi a’ smaoineachadh gum biodh, tha mi toilichte gun robh cothrom agam a thighinn an seo agus a bhith a’ dèanamh dìreach na bha mi ag iarraidh. Agus san fharsaingeachd, ‘s e deagh ùine a tha air a bhith agam an seo – mura robh, cha bhithinn air fuireach airson ceithir bliadhna! Agus an-dràsta, tha mi air ùine cho fada a chur seachad ann an Alba gu bheil mi uaireannan a’ faireachdainn nas cofhurtail an-seo na tha mi anns an Fhionlainn. Agus mar a thuirt daoine eadar-nàiseanta eile ris an robh mi a’ bruidhinn, ‘s e faireachdainn beagan eagalach a tha sin, ach aig an aon am ‘s e deagh chomharra a tha ann gun e an roghainn ceart a bh’ ann a dhol thall-thairis.

Edit

Èist ris a seo, gu sònraichte ma tha thu a’ beachdachadh air a bhith nad oileanach ann an Glaschu.

Fhuair cuideachd Alison Buchanan, Alasdair Whyte, Susan Bell agus Wojtek Dziejma molaidhean airson obair a rinn iad aig an Oilthigh agus air taobh a-muigh.

B’ e an oidhche an tachartas mòr oifigeil mu dheireadh am-bliadhna, ach chan eil an iomairt a’ dèanamh maille idir. Tha sinn a’ sìreadh oileanaich airson a bhith a’ fuireach ann an Taigh na Gàidhlig an ath bhliadhna. Ma tha ùidh agaibh, no ‘s aithne dhuibh cuideigin aig am biodh ùidh ann, nach tèid sibh ann an conaltradh ri *protected email*.

Cuideachd, mo thaing dha Shona agus Ciorstaidh airson a thighinn a-steach airson seo a’ chlàradh.

Mar Phòlannach, gu nàdarra, tha mi a’ toirt taic do bheachd neo-eisimeileachd, ach feumaidh mi aideachadh gu bheil an suidheachadh ann am Breatainn gam chur tro chèile beagan. Chan eil sgàradh cho soilleir, airson shùilean cèine, eadar a’ mhòr-chuid dhen bheatha ann an dìofar phàirtean na dùthcha, chan eil na eadar-dhealachaidhean uabhasach fhèin mòr. Ach is cinnteach gu bheil gu leòr aogasan nach eil mi a’ faicinn ann, is mar sin, chuir mi cuireadh air Calum MacLeòid, Ceannart Comann nan Oileanach Nàiseantach, Oilthigh Ghlaschu.

Dh’aontaich Calum corra cheist agam fhreagairt. Chan robh mi feuchainn còmhradh “airson no an aghaidh” na neo-eisimeileachd fhaighinn ach dìreach barrachd bheachdan air a’ chùis. Tha am pod-chraoladh a chlàraich sinn fad ‘s a bha sinn a’ bruidhinn agus ag òl tè ri fhaighinn shìos.

B’ fheàrr leam barrachd eòlas bhon taobh eile dhen argamaid fhaighinn cuideachd ge-tà! Mura eil thu airson ‘s gum bi sgàradh ann eadar Alba agus a’ chòrr dhen Rìoghachd Aonaichte, carson nach tèid thu bruidhinn ruim mar phàirt dhen sreath phod-chraolaidhean againn an-seo aig Taigh na Gàidhlig?

Latha Dhreuchdan 2012 – Clàr-ama

Na h-agallamhan:

1. Ciorstaidh M. Stiùbhart – Clàran Nàiseanta na h-Alba
   www.carmichaelwatson.lib.ed.ac.uk
   https://twitter.com/#!/Coll97CW 
2. Rhona NicDhùghaill – Ùlpan
   www.ulpan.co.uk 
3. Màiri NicCuis
   www.gaelicbooks.org 
4. Maureen NicLeòid – BBC
   www.bbc.co.uk/careers 

Ceòl bho oileanaich Oilthigh Ghlaschu aig cuirm Celtic Connections 2012.